Hepimiz zaman zaman insanlara karşı “hayır” demekte zorlanabiliriz. Bizden istedikleri şeyler bizi zor durumda bıraksa da veya yapamayacağımız şeyler olsa da verdiğimiz cevap hayır yerine evet olur.
Devamlı olarak hayır diyememek birtakım duygular hissettirebilir. Öfke duymamıza, sinirlenmemize, tükenmemize, yıpranmamıza ve kendimize olan saygımızı yitirmemize sebep olabilir. Peki bu duyguları yaşamamak adına ve kendimize daha nazik davranabilme adına hayır demek için neler yapmalıyız?
Hayır diyebilmek için öncelikle kişinin “neden hayır diyemediğine” dair inanışlarını analiz etmemiz gerekiyor.
Hayır diyememenin altında;
Beni kaba bulurlar
Bana kızarlar
Bencil olduğumu düşünürler
Onları sevmediğimi düşünürler
Beni sevmezler ve dışlarlar gibi yanlış inanışlar vardır.
Sevilmek, onaylanmak, beğenilmek ve kabul görmek her insanda var olan temel ihtiyaçlardandır. Aslında hayır demenin zorluğu da bundan kaynaklanır. Kişi hayır derse, sevilmeyeceğini ve yalnız kalacağını düşünebilir. Reddedilmekten korkar.
Özellikle kendi kararlarına saygı duyulmasını istediği için başkalarını hep ön planda tutmaya çalışır.
Aslında yaptığı tüm bu hamleler, zamanla kendini değersizleştirmeye sürükler.
Oysa istemediğimiz, bizi zor durumda bırakan isteklere karşı hayır cevabını verebilmek kendime olan saygımızı korumamız açısından önemlidir. Bazen başka kişilerin saygılarını, takdirini kazanmak için hayır yerine evet cevabını veririz. Bu durumlarda başkalarının isteklerini kendi isteklerimizin önüne koymuş oluruz. Elbette ki sevdiğimiz, değer verdiğimiz kişilerin mutluluğu da bizim için önemlidir ancak gerçekten istemediğimiz bir şeyi de sırf başkaları istiyor diye yapmamız bizi fazlasıyla yalnızlaştırabilir.
O yüzden hayır diyebilmek için başta şu soruları cevaplamak gerekir;
1. Ben bu konuda ne yapmak istiyorum?
2. Önüme gelen bu talebi kendim için mi karşımdaki için mi yerime getireceğim?
3. Benim sınırlarım ne?
4. Neleri yapmak istemeden, sadece karşımdakini kırmamak adına yapıyorum?
5. Bu yaptıklarım beni ne kadar mutlu eder?
Hayır Deme Teknikleri:
Birçok insan net bir şekilde “hayır” diyemediği için kendini suçlu hissedebilir. Oysa önemli olan hayır demekten ziyade karşı tarafa sağlıklı bir sınır çizmektir. Sınırı çizdikten sonra sınırın nasıl çizildiğinin bir önemi kalmaz. İnsan her zaman çok net ve sert biçimde sınır çizmek zorunda değildir. Önemli olan insanın kendi isteğini yaptırabilmesidir. Bunun için de bazı tavsiyelerim var sizlere.
- Hayır kelimesini kullanmaktan çekiniyorsanız hayır kelimesi ile aynı anlamlara gelebilecek kelimeler kullanabilirsiniz. Örneğin; “hayır yapamam” yerine “ maalesef bunu yapamam” diyebilirsiniz. Hayır kelimesi çok sert bir ifade gibi geliyorsa yumuşatmak için “Hayır teşekkür ederim istemiyorum” gibi daha yumuşak kalıplar kullanabilirsiniz.
- Nedeniyle Açıklayın: Yapmak istemediğiniz bir şeyi neden yapmak istemediğiniz güzel bir dille açıklayın. Örneğin; “Hayır yapmak istemiyorum, çünkü…”
- Size Olan Etkilerinden Bahsedin: Hayır demek için yapmamız gereken şeylerden biri de sizden istenilen davranışın sizin üzerinizde nasıl etkiler bırakacağını, sizi üzdüğünü, mutsuz ettiğini, canınızı sıktığını anlatmaktır. Örneğin; “Hayır söylediğin yere gelmek istemiyorum, çünkü oraya gidince canım sıkılıyor” ya da “Hayır senin yerine o işi yapmak istemiyorum, çünkü sevmediğim bir işi yapmak beni mutsuz ediyor”
- Alternatif Sunun: Birisi size o anda yapmak istemediğiniz bir teklifte bulunursa alternatifler sunun. Örneğin; “Hayır şuan gelemem ama hafta sonu uygunum” veya “Hayır sinemaya gitmek istemiyorum ama bir kafede kahve içebilirim” diyebilirsiniz.
- Bahane Üretin: O anda sizden bir şey istediğinde bahane üretebilir, verdiğiniz kararları bahane olarak öne sürebilirsiniz:
“Çok isterdim ama prensip olarak arabamı başkasına veremiyorum”
“Bu konuyu aileme danışmadan karar vermem çok zor”
- Pratik Yapın: Eğer hayır kelimesini değer verdiğiniz kişilere karşı kullanmakta zorluk yaşıyorsanız küçük pratikler yaparak hayır demeye başlayabilirsiniz. Örneğin; “Bir çay daha içer misin?” sorusuna “Hayır teşekkür ederim” diyerek başlayabilirsiniz. Tanımadığınız kişiler ile bu pratikleri yapmanız sizin için daha kolay olacaktır. Örneğin; “Yemeğin yanında içecekler alır mısınız?” sorusuna “Hayır istemiyorum” şeklinde cevap verebilirsiniz.
- Düşünmek İçin Süre İsteyin: Size bir şey sorulduğunda hemen karar vermek zorunda değilsiniz. “Bunu bir süre düşünmeye ihtiyacım var” diyerek süre isteyin ve “belki” kelimesini kullanmayın. Çünkü hayır diyemediğimiz bazı konularda dediğimiz belki sözcüğü karşı taraf için evet olarak algılanabilir. Bu da sizi yine istemediğiniz bir şey yapmak zorunda bırakabilir. Süre isteyerek ve aslında süreci erteleyerek yönetebilirsiniz.
- Bozuk Plak Tekniği Kullanın: Karşı taraf istediğinizi anlayana kadar ısrarlarına karşı siz de ısrarlı bir şekilde isteğinizden vazgeçmek için ikna olmayın.
“Benden dışarı gelmemi istiyorsun anlıyorum ama benim ders çalışmam gerek”
Tekrarlasa da karşı taraf, aynı cümleyi defalarca kullanabilirsiniz: “Gelmemi istiyorsun, anladım ama ders çalışmam lazım”
Konuyla ilgili zorlandığınız noktalarda “Hayır Deme Teknikleri” adında kitaplar okuyabilir, Youtube üzerinden yaptığım yayını izleyebilirsiniz.
Ve son olarak işler daha da karmaşık hale gelmeden destek almakta fayda var.
Aşağıda sizlere örnekleriyle hayır deme teknikleri örneği bırakıyorum;
Net ve Doğrudan Olarak Hayır Demek: “Üzgünüm, bu teklifi kabul edemem.”
Teşekkür Edip Reddetmek: “Teşekkür ederim teklifiniz için, ancak şu anda kabul edemem.”
İlerleyen Bir Tarih Önermek: “Şu anda yoğunum ama daha sonra tekrar değerlendirebilirim.”
Sınırlar Belirlemek: “Bu konuda kendime bir sınırlama getirdim, dolayısıyla hayır demek zorundayım.”
Özür Dileyerek Reddetmek: “Üzgünüm, bu teklifi kabul edemem. Anlayışınız için teşekkür ederim.”
Önceliklerinizi Belirtmek: “Şu anda başka bir projeye odaklanmam gerekiyor, bu yüzden hayır demek zorundayım.”
Alternatif Çözümler Önermek: “Benim için uygun değil ama başka birini önerebilirim.”
Zaman İhtiyacı İfade Etmek: “Bu konuda biraz düşünmek istiyorum, şu anda bir karar veremem.”
Görüş Açınızı Açıklamak: “Bu teklifi kabul edemem çünkü şu an için benim için doğru olmayabilir.”
Haklı Bir Neden Belirtmek: “Bu teklifi kabul edemem çünkü benim için uygun değil.”
İsteğinizi Daha Sonra Düşünmek: “Bu fikri biraz daha düşünmek istiyorum, şu anda cevap veremem.”
Uzun Vadeli Hedeflerinizi Belirtmek: “Bu benim uzun vadeli hedeflerimle uyuşmuyor, bu yüzden hayır demek zorundayım.”
Zaman İhtiyacı İfade Etmek: “Bu teklifi değerlendirmem için biraz daha zamana ihtiyacım var. Şu anda karar veremem.”
Daha Sonra Düşünmek: “Bu konuda bir düşünmek istiyorum. Şu anda veremiyorum.”
Öncelik Belirtmek: “Şu anda başka bir önceliğim var. Bu yüzden şu anda kabul edemem.”
Görüş Açısını Dikkate Alma: “Fikrinizi anladım ama daha fazla düşünmek istiyorum. Şu anda karar veremem.”
Başka Bir Zaman Önermek: “Bu konuda daha sonra konuşabilir miyiz? Şu anda uygun değilim.”
Zaman Yönetimi İfadesi: “Şu anda zamanımı yönetmek için bu teklifi kabul edemem.”
Duygusal Zeminde Reddetmek: “Bu konuda içsel olarak rahat değilim, bu yüzden hayır demek zorundayım.”
Biraz Düşünmek İstediğinizi Belirtmek: “Biraz zaman alabilir miyim? Bu konuda bir düşünmek istiyorum.”
Kişisel Sınırlarınızı Korumak: “Bu teklifi kabul etmek benim kişisel sınırlarımı aşabilir, bu yüzden hayır demek zorundayım.”
Daha Önce Verilen Taahhütleri Hatırlatmak: “Bu konuda daha önce verdiğim taahhütler nedeniyle hayır demek zorundayım.”
Kendi İhtiyaçlarınıza Vurgu Yapmak: “Bu teklifi kabul etmek benim kendi ihtiyaçlarımı göz ardı etmem anlamına gelir, bu yüzden hayır demek zorundayım.”
Dikkat ve Odaklanma İfadesi: “Şu anda başka bir şeye odaklanmam gerekiyor, bu yüzden hayır demek zorundayım.”
Sadece “Hayır” Demek: “Hayır.”
Seçenekler Sunma: “Üzgünüm, bu teklifi kabul edemem ama başka bir şekilde yardımcı olabilir miyim?”
Kişisel Sınırları Belirtmek: “Bu benim kişisel sınırlarımı aşabilir, bu yüzden hayır demek zorundayım.”
Daha Önce Verilen Taahhütleri Hatırlatmak: “Bu konuda daha önce verdiğim taahhütler nedeniyle hayır demek zorundayım.”
Kararlılıkla Reddetmek: “Teşekkür ederim, ancak bu teklifi kabul etmek benim için doğru değil.”